«Είσαι έτοιμος ν’ αρχίσεις να διαβάζεις το νέο μυθιστόρημα του Ίταλο Καλβίνο “Αν μια νύχτα του χειμώνα ένας ταξιδιώτης”. Χαλάρωσε. Συγκεντρώσου. Διώξε από πάνω σου κάθε άλλη σκέψη. Άσε τον κόσμο που σε περιβάλλει να διαλυθεί στην ασάφεια.»
Με τις λέξεις αυτές ξεκινά ο Καλβίνο το μυθιστόρημά του, ένα μετα-αφήγημα που μετατοπίζει το κέντρο βάρους από την αναπαράσταση στη διαδικασία. Η αφήγηση εμφανίζεται ως γλωσσική κατασκευή, ως δίκτυο επιλογών, ως μορφικό σύστημα που οργανώνει την εμπειρία.
Το εννοιολογικό υπόβαθρο της μετα-αφήγησης στον Καλβίνο μπορεί να εντοπιστεί στον στοχασμό του Jacques Derrida, όπου η γλώσσα νοείται ως πεδίο διαφορών και το νόημα ως αποτέλεσμα αναβολής και ίχνους. Η διαφωρά (différance) υποδεικνύει ότι η σημασία δεν προϋπάρχει της έκφρασης ούτε εδράζεται σε αυτάρκη παρουσία˙ συγκροτείται εντός ενός συστήματος σχέσεων. Εδώ αναδύεται η έννοια της μετα-πράξης: η στιγμή όπου η επιτελεστική διαδικασία γίνεται αισθητή ως τέτοια, όπου η πράξη λειτουργεί και ταυτόχρονα εκθέτει το πώς λειτουργεί.
Αν το νόημα συγκροτείται ως ίχνος και διαφοροποίηση, τότε η φωνή μπορεί να γίνει ο διάφανος φορέας του, φέροντας εντός της τις συνθήκες παραγωγής της. Στη “Sequenza III” του Luciano Berio, η σημασία δεν προηγείται της εκφοράς αλλά αναδύεται από αυτήν. Η γλωσσική πράξη συγκροτείται μέσα στη φωνή: αναπνοές, σύμφωνα, συλλαβές και ψίθυροι την καθιστούν ακουστή, ως διαδικασία.
Η Νορβηγίδα συνθέτρια και αυτοσχεδιάστρια Maja S.K.Ratkje αντιμετωπίζει τη φωνή ως πρωτογενές αλλά ριζικά μετασχηματίσιμο υλικό. Στο “Voice”, όλος ο ήχος προέρχεται από τον λάρυγγα, υφίσταται όμως εκτεταμένη ηλεκτρονική επεξεργασία: παραμόρφωση, διάταση, τεμαχισμό, μετατόπιση ύψους. Η εκφορά εμφανίζεται ως σώμα που υφίσταται τεχνολογική διαμεσολάβηση.
Στο έργο της Γαλλίδας Félicia Atkinson, ο λόγος συνυπάρχει με ηλεκτρονικές υφές και ηχητικά περιβάλλοντα. Η φωνή εντάσσεται σε ένα ακουστικό οικοσύστημα, όπου η εκφορά οργανώνεται χωρικά και χρονικά μέσα σε ένα πεδίο σχέσεων, και η φωνή μέσα από αυτή τη συνύπαρξη.
Απόψε ο παρΑξενος_ελκυστΗς, με αφετηρία το μετα-αφήγημα του Ίταλο Καλβίνο, διερευνά την φωνή ως μεταπρακτική συνθήκη: όπου μορφή και επιτέλεση συμπίπτουν και η εμπειρία οργανώνεται ως συνείδηση της ίδιας της δομής της. Πλαισιωμένος από τους ήχους των
Επιμέλεια-Παρουσίαση: Μαριλένα Μαραγκού
Επιμέλεια ήχου: Κατερίνα Λιοντή
Τρίτο Πρόγραμμα 90.9 & 95.6
Διαδικτυακή Ακρόαση: ERT εcho
Εικόνα: Jackson Pollock, Number 14 (Gray), 1948