«Δύο χέρια χτυπούν και υπάρχει ήχος. Άκουσε τον ήχο του ενός χεριού.»
Χακουίν Εκάκου (1686–1769)
Το Ζεν αυτό παράδοξο δεν αποτελεί αίνιγμα προς επίλυση αλλά μέσο άσκησης: ο ασκούμενος παραμένει μέσα στην ερώτηση μέχρι να εξαντληθεί η αναζήτηση μιας λογικής απάντησης και να αναδυθεί η Μεγάλη Αμφιβολία (大疑, daigi), μια κατάσταση αδιάσπαστης προσοχής που στρέφεται προς την ίδια την εμπειρία – εστιάζοντας στο διάστημα μέσα στο οποίο καθίσταται δυνατή η εμφάνιση του ήχου, της κίνησης και των σχέσεων: το ma (間), το ενεργό διάστημα που οργανώνει τον χρόνο και τον χώρο στην Ιαπωνική αισθητική.
Ο δίσκος “Ma” της Manja Ristić μπορεί να ακουστεί ως διερεύνηση αυτής της ενδιάμεσης πυκνότητας: δεν προβάλλει το τοπίο ως εικόνα, αλλά το αφήνει να συγκροτηθεί μέσα από τριβές, παύσεις, δονήσεις, αποστάσεις και μικροκινήσεις. Η Ristić αντλεί ήχους από νερά, δάση, έντομα, γυάλινες και μεταλλικές επιφάνειες, ηλεκτρομαγνητικά πεδία, ακόμη και από ηχητικό υλικό της NASA από το πέρασμα του Cassini ανάμεσα στον Κρόνο και τον Εγκέλαδο. Έτσι αναδύονται οι σχέσεις που συγκροτούν το τοπίο: ανάμεσα στο νερό και στην επιφάνειά του, στον αέρα και στα αντικείμενα, στη βαρύτητα και στην αιώρηση, στο φεγγάρι και στην αντανάκλασή του.
Μια συγγενική έννοια του “Ma” είναι το “Mu”: σημαίνει «χωρίς», «κενότητα», και περιγράφει την άρση της προσκόλλησης σε σταθερές μορφές, ταυτότητες και διακρίσεις. Αν το “Ma” ονομάζει το ενεργό διάστημα ανάμεσα στα πράγματα, το “Mu” στρέφεται προς αυτό που συμβαίνει, όταν παύουμε να τα συγκρατούμε ως οριστικά και αυτάρκη. Όταν το “Mu” ενωθεί με το “Shin” —τον νου, την καρδιά ή το πνεύμα— σχηματίζεται η λέξη “Mushin”: ο νους χωρίς προσκόλληση. Μια κατάσταση κατά την οποία η σκέψη εξακολουθεί να υπάρχει, χωρίς να παρεμβάλλεται ως εμπόδιο ανάμεσα στην αντίληψη και στην πράξη.
Αυτή την κατάσταση μεταφέρουν στον ήχο η Πορτογαλίδα τρομπετίστρια Susana Santos Silva και ο Ισπανός κρουστός Vasco Trilla στο άλμπουμ τους “Mushin”. Η τρομπέτα και τα κρουστά κινούνται ανάμεσα στην ένταση και στη σιωπή, στην πυκνότητα και στην αραίωση, καθώς κάθε χειρονομία γεννιέται από την προσήλωση σε αυτό που έχει μόλις συμβεί. Μια μουσική που αναδύεται ως ζωντανή διαδικασία, μέσα από την εγρήγορση, τη διαίσθηση και την άμεση απόκριση.
Κάτω από την πανσέληνο του Ιουνίου, απόψε ο ηχότοπος του παρΑξενου_ελκυστΗ φωτίζει διαδρομές στις διαφορετικές μορφές του κενού: της απόστασης, της αποδέσμευσης και εκείνου του ενεργού «ανάμεσα», όπου οι μορφές χαλαρώνουν, οι σχέσεις γίνονται αισθητές και ο ήχος μπορεί να αναδυθεί χωρίς να εξαναγκάζεται. Με τους ήχους των
- Wu Yingyin,
- Naoko Hishinuma/Conor Nelson/Ayano Kataoka,
- A’Bing/Chen Leiji,
- Shelley Burgon και
- Veda Hille/Christof Migone.
Επιμέλεια-Παρουσίαση: Μαριλένα Μαραγκού
Επιμέλεια ήχου: Τάσος Μπακασιέτας
Τρίτο Πρόγραμμα 90.9 & 95.6
Εικόνα: “Water of Mt Fuji II”, Iwami Reika, 2003