«Το παιχνίδι είναι αρχαιότερο από τον πολιτισμό».
Με αυτή τη φράση ανοίγει το βιβλίο “Homo Ludens” — «Ο άνθρωπος που Παίζει» — του Ολλανδού ιστορικού Johan Huizinga. Τοποθετεί τον άνθρωπο που παίζει δίπλα στον Homo sapiens και τον Homo faber, βλέποντας στο παιχνίδι μία από τις μήτρες του πολιτισμού. Κάθε παιχνίδι χαράζει έναν προσωρινό κόσμο, με δικό του χώρο, διάρκεια, ένταση και όρους συμμετοχής. Όσοι εισέρχονται σε αυτόν γνωρίζουν πως είναι επινοημένος και, όσο διαρκεί, τον παίρνουν απολύτως στα σοβαρά.
Η μουσική είναι ένας ανεξάντλητος χώρος πειραματισμού, διερεύνησης ορίων και μεταμόρφωσης, όπου κάθε κανόνας μπορεί να ανοίξει μια απρόβλεπτη διαδρομή και κάθε υλικό να ζητήσει άλλον τρόπο ακρόασης. Στον John Cage, η σχέση ανάμεσα στον κανόνα, την τύχη και τη μορφή συμπυκνώνεται με ιδιαίτερο τρόπο. Στα αλεατορικά του έργα, διαδικασίες τύχης καθορίζουν διάρκειες, ήχους, σιωπές και δυναμικές, ώστε η μορφή να μη γεννιέται αποκλειστικά από τον δημιουργό.
Εδώ βρίσκεται και το παράδοξο του παιχνιδιού: μια ελευθερία που γεννιέται από τον κανόνα. Για να παίξει κανείς, αποδέχεται μια τεχνητή συνθήκη, όπου ισχύουν άλλοι όροι. Ο Γερμανός ποιητής Friedrich Schiller ονόμασε αυτή τη δυνατότητα “Spieltrieb”, «ενόρμηση του παιχνιδιού», που γεφυρώνει τη λογική και το συναίσθημα, επιτρέποντας στον άνθρωπο να ολοκληρώνεται μέσα στο παιχνίδι. Ο Γάλλος θεωρητικός Roger Caillois διακρίνει το “paidia”, την ανοιχτή και άτακτη ενέργεια του παιχνιδιού, από το “ludus”, τον κανόνα, την άσκηση, τη δυσκολία και την επινοημένη αντίσταση. Για τον Βρετανό παιδίατρο και ψυχαναλυτή Donald Winnicott, το παιχνίδι είναι ένας ενδιάμεσος χώρος ανάμεσα στον εσωτερικό κόσμο και την εξωτερική πραγματικότητα, όπου η φαντασία δοκιμάζει και μετασχηματίζει όσα συναντά. Εκεί γεννιέται η δημιουργικότητα.
Η Mona Matbou Riahi, κλαρινετίστα, συνθέτρια και αυτοσχεδιάστρια από την Τεχεράνη, περιγράφει τη μουσική σαν έναν άγριο φυσικό παιδότοπο, όπου παίζει, ψάχνει, κάνει λάθη, μαθαίνει, δημιουργεί και αλλάζει, ξανά και ξανά. Στο “Playground”, κλαρινέτο και ηλεκτρονικά κινούνται ανάμεσα στην ανάσα και το μηχάνημα, στο σώμα και την ηλεκτρονική του σκιά, στην πρόθεση και το απρόβλεπτο. Μια μουσική που αναζητά τη μορφή της την ώρα που συμβαίνει.
Απόψε ο παρΑξενος_ελκυστΗς παίρνει το παιχνίδι στα σοβαρά και διερευνά τη μουσική του έκφραση ως επινοημένο κανόνα που φτιάχνει προσωρινούς κόσμους, με δικούς τους όρους: κάρτες, τυχαιότητα, θραύσματα γλώσσας, game pieces και ηχητικά υποστρώματα. Με τους ήχους των Einstürzende Neubauten, John Cage, Kurt Schwitters, John Zorn, Felix Kubin, Christian Marclay, Negativland και Matching Mole.
Επιμέλεια-Παρουσίαση: Μαριλένα Μαραγκού
Επιμέλεια ήχου: Τάσος Μπακασιέτας
Τρίτο Πρόγραμμα 90.9 & 95.6
Εικόνα: Bewegungschorübungen mit Rudolf von Laban