Το Rothko Chapel στο Χιούστον είναι ένας υβριδικός χώρος: ένα αρχιτεκτονικό περιβάλλον του διακεκριμένου μοντερνιστή Philip Johnson, που λειτουργεί ταυτόχρονα ως τόπος περισυλλογής αλλά και ως ενιαίο έργο τέχνης. Ένα μη δογματικό παρεκκλήσι, ανοιχτό σε όλες τις θρησκείες χωρίς να ανήκει σε καμία. Ένας χώρος σιωπηλής προσευχής, αλλά και κέντρο διαλόγου, φιλοσοφικών ανταλλαγών και καλλιτεχνικών δράσεων.
Πρόκειται για έναν οκταγωνικό όγκο, εγγεγραμμένο σε σταυρό, που στο εσωτερικό του εκθέτει πίνακες του Mark Rothko. Οι δεκατέσσερις πίνακες τοποθετούνται περιμετρικά, σε τρίπτυχα και μεμονωμένες επιφάνειες. Ανήκουν στη σειρά “Black on Greys”, με ένα μαύρο ορθογώνιο πάνω σε ένα γκρι ορθογώνιο, και αντιπροσωπεύουν την ανησυχία του ζωγράφου για το υπερβατικό.
Για τα εγκαίνια του Rothko Chapel το 1971 ο Morton Feldman έγραψε το ομώνυμο έργο, σε άμεση σχέση με τον χώρο και τα έργα του Rothko, ως μουσική παρουσία μέσα στην ίδια συνθήκη όπου τοποθετούνται και οι πίνακες. Για την επέτειο των 50 ετών του παρεκκλησίου, ανατέθηκε η δημιουργία νέου έργου στον Αμερικανό συνθέτη, πολυοργανίστα και ακαδημαϊκό Tyshawn Sorey.
O Sorey βυθίστηκε ώρες στα μονοχρωματικά πεδία του Rothko. Ο φωτισμός, που εισέρχεται από φεγγίτη, μεταβάλλει διαρκώς την αντίληψη των έργων: από απόσταση διαβάζονται ως σκοτεινά πεδία. Με την παραμονή στον χώρο εμφανίζονται διαφοροποιήσεις: μωβ, καφέ και μπλε στρώσεις που συγκρατούν και επιστρέφουν το φως. Παρατήρησε ότι οι πίνακες μεταβάλλονταν ανεπαίσθητα με τον χρόνο — και ότι ο ίδιος ο χρόνος έμοιαζε να διαλύεται.
Το έργο του Sorey Monochromatic Light (Afterlife) είναι μια ηχητική απόσταξη αυτής της εμπειρίας. Εν μέρει ένας φόρος τιμής στον Feldman, που διατηρεί τις ηχοχρωματικές ποιότητες και την υπομονή της μουσικής του. Μετατοπίζει όμως το φωνητικό μέρος, από σοπράνο σε βαρύτονο, μεταβάλλοντας το ηχητικό φάσμα προς μια πιο γήινη κατεύθυνση. Σε συνομιλία με την Αφροαμερικανική ιστορία, εισάγει επίσης το spiritual “Sometimes I Feel Like a Motherless Child” – μια παραλληλία με τον προσανατολισμό του παρεκκλησίου προς τα πολιτικά δικαιώματα.
Όπως και ο Rothko και ο Feldman, ο Sorey δημιουργεί μια «κοσμική λειτουργία»: έναν χώρο μνήμης, όπου μέσα από τη σιωπή, το πένθος, και το σκοτάδι, εντείνεται η πνευματικότητα με μια μεταφυσική διάσταση.
Επιμέλεια-Παρουσίαση: Μαριλένα Μαραγκού
Επιμέλεια ήχου: Τάσος Μπακασιέτας
Τρίτο Πρόγραμμα 90.9 & 95.6
Εικόνα: Mark Rothko, σκίτσο για το τρίπτυχο στο εσωτερικό του παρεκκλησίου