Η ιστορία της σύγχρονης μουσικής συχνά οργανώνεται γύρω από τεχνολογίες, αισθητικά κινήματα και νέες μορφές ήχου. Ωστόσο υπάρχουν δημιουργοί που το έργο τους δεν γίνεται κατανοητό επαρκώς μέσα από τέτοιες κατηγοριοποιήσεις. Η Éliane Radigue, αν και συνδέθηκε ιστορικά με την ηλεκτρονική μουσική και την παράδοση της musique concrète, η ουσιαστική ιδιαιτερότητα της δουλειάς της δεν βρίσκεται τόσο στο υλικό του ήχου όσο στη σχέση που εγκαθιδρύει με τον χρόνο.
Η ίδια περιέγραφε τον στόχο της σύνθεσης με μεγάλη απλότητα: «μια πολύ αργή διαδικασία μεταβολής μέσα στον ίδιο τον ήχο — κάτι που δεν είναι εξωτερικό προς αυτόν». Η μουσική της δεν γεμίζει τον χρόνο με γεγονότα· αφήνει τον χρόνο να αναδυθεί μέσα από τη μεταμόρφωση της ίδιας της ηχητικής ύλης.
Η έννοια της durée -της διάρκειας– που εισάγει ο φιλόσοφος Henri Bergson προσφέρει εδώ ένα εύστοχο θεωρητικό πλαίσιο. Για τον Bergson, ο χρόνος της εμπειρίας δεν αποτελείται από διακριτές στιγμές αλλά από μια συνεχή ροή μέσα στην οποία το παρελθόν επιμένει στο παρόν. Με αφετηρία τη σκέψη του Bergson, o Gilles Deleuze επιτρέπει να δούμε αυτή τη μεταβολή ως διαδικασία διαφοροποίησης. Ο συνεχής τόνος λειτουργεί ως πεδίο δυναμικού μέσα στο οποίο παράγονται μικροδιαφορές — παλμοί, αρμονικές μετατοπίσεις, νέες ποιότητες του ήχου. Η διαφορά δεν εμφανίζεται ως αντίθεση αλλά ως εσωτερική μεταμόρφωση.
Από τα πρώτα πειράματα με feedback μέχρι τα έργα του κύκλου Occam, το σύνολο της πορείας της Radigue μπορεί έτσι να ιδωθεί ως μια συνεκτική διερεύνηση της διάρκειας. Ίσως γι’ αυτό το έργο της Éliane Radigue δίνει την εντύπωση μιας εξαιρετικά συνεπούς πορείας. Ο Αμερικανός μινιμαλιστής συνθέτης και θεωρητικός Tom Johnson είχε κάποτε παρατηρήσει ότι μοιάζει να γράφει «το ίδιο έργο» σε όλη της τη ζωή — μια διατύπωση που η ίδια αποδεχόταν χωρίς ενόχληση.
Σε μια εποχή όπου η εμπειρία του χρόνου χαρακτηρίζεται από επιτάχυνση και αποσπασματικότητα, το έργο της Radigue προτείνει έναν διαφορετικό τρόπο ακρόασης. Ο θάνατός της τον Φεβρουάριο, σε ηλικία 94 ετών, γίνεται απόψε αφορμή να επανεκτιμήσουμε μια πορεία που εκτείνεται σε περισσότερες από έξι δεκαετίες.
Επιμέλεια-Παρουσίαση: Μαριλένα Μαραγκού
Επιμέλεια ήχου: Έφη Γεωργοπούλου
Τρίτο Πρόγραμμα 90.9 & 95.6
Διαδικτυακή Ακρόαση: ERT εcho