«Κανένας δεν μας πλάθει ξανά από
χώμα και πηλό,
κανένας δεν ευλογεί τη σκόνη μας.
Κανένας.»
(Paul Celan, Ψαλμός)
Στον «Ψαλμό» του ο Celan συνομιλεί με τους βιβλικούς Ψαλμούς τῶν Ἀναβαθμῶν: δεκαπέντε άσματα που ψάλλονταν, ένα σε κάθε σκαλί, κατά την ανάβαση προς την Ιερουσαλήμ: τα μάτια «αίρονται εις τα όρη», τα χέρια υψώνονται, το σώμα ανεβαίνει βαθμίδα τη βαθμίδα. Μια τελετουργική ανάβαση με σταδιακή προσέγγιση προς το ιερό. Στον Celan η γλώσσα διατηρεί τη μορφή της ευλογίας, αλλά ο αποδέκτης γίνεται ο «Κανένας». Η κατακόρυφη χειρονομία της προσευχής παραμένει· η βεβαιότητα του ουρανού αποσύρεται.
Από αυτή την παράδοση της ανόδου, περασμένη μέσα από τη ριζική απογύμνωση του Celan, αντλεί η Meredith Monk στα “Songs of Ascension”. Μια ενιαία φωνητική ροή που θέτει υπό ερώτηση την ίδια την κατεύθυνση του ιερού: είναι άνοδος, βύθιση ή ταυτόχρονη κίνηση; Ο ήχος οικοδομεί μια εμπειρία ύψους· δεν υπάρχει κορύφωση, μόνο διαρκής τάση. Η ιερότητα γεννιέται μέσα στην ίδια την αιώρηση του ήχου – ανάμεσα σε βάρος και ελαφρότητα.
Παρόμοια κατακόρυφη ένταση διαχειρίζονται οι Monasunne στο έργο “Fields Become Sky”: μια μετατόπιση όπου η γη γίνεται ουρανός, και η άνοδος μια μεταμόρφωση του ίδιου του εδάφους. Ξεκινώντας από την ιστορία και την Αγγλοσαξονική ποίηση της East Anglia, αντιμετωπίζουν τη γλώσσα ως ηχητικό αντικείμενο. Μέσα από το autotune η φωνή αποκτά ασταθή χρονικότητα, αιωρούμενη ανάμεσα σε παρελθόν και παρόν˙ ένα συναισθηματικό τοπίο από τελετουργικούς ψαλμούς, σπηλαιώδεις ηχητικούς χώρους και υπόγειους ρυθμικούς παλμούς, όπου μέσα από αρχέγονες πτυχές της φωνής αναδύονται εναλλακτικά νανουρίσματα σε μια χαμένη μητρική γλώσσα.
Απόψε, ο παρAξενος ελκυστHς αιωρείται στον κατωφλιακό τόπο που συνδέει γη και ουρανό, σε μια πορεία ανάβασης μέσα από την ποίηση, τη γλώσσα και τους ήχους των:
- Johannes Brahms/Olivia Vermeulen,
- Christopher Cerrone,
- e.e.cummings και
- Maggie Nicols/Paul Uden.
Επιμέλεια-Παρουσίαση: Μαριλένα Μαραγκού
Επιμέλεια ήχου: Τάσος Μπακασιέτας
Τρίτο Πρόγραμμα 90.9 & 95.6
Διαδικτυακή Ακρόαση: ERT εcho
Εικόνα: Akihito Takuma, Lines of Flight