Το φως, στη Δυτική σκέψη, συνδέθηκε επίμονα με την Αλήθεια. Από την Πλατωνική σύλληψη ως όρου της γνώσης μέχρι τη νεότερη απαίτηση για διαύγεια, ό,τι φωτίζεται θεωρείται ότι καθίσταται γνωστό, διαθέσιμο και παρόν. Το φως οργανώνει, επιλέγει, εκθέτει: υπόσχεται αποκάλυψη. Το να φέρνεις κάτι στο φως σημαίνει ότι το εντάσσεις σε ένα πεδίο κατανόησης που το περιέχει.
Στη φαινομενολογική σκέψη όμως, η εμφάνιση δεν ταυτίζεται με πλήρη παρουσία. Αυτό που δίνεται στη θέαση παραμένει μερικό, δεμένο με το σώμα και την προοπτική. Κάθε φανέρωση αφήνει ένα ίχνος, ένα υπόλοιπο που διαφεύγει. Στη σκέψη του Emmanuel Levinas, αυτό που εμφανίζεται δεν εξαντλείται μέσα στην ορατότητά του, ούτε παραδίδεται σε κατοχή. Η σχέση προηγείται της γνώσης, και το βλέμμα δεν ολοκληρώνεται σε κατανόηση· παραμένει εκτεθειμένο σε αυτό που δεν μπορεί να περιλάβει. Σε έναν κόσμο όπου η ορατότητα έχει ενταθεί στο έπακρο, οι εικόνες κυκλοφορούν αδιάκοπα και το φως υπάρχει παντού χωρίς να οδηγεί σε κατανόηση· συμπυκνώνει και επιταχύνει, εξαντλώντας την ίδια του την επιφάνεια.
Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, η «ηθική του φωτός» διαμορφώνεται ως σχεσιακό πεδίο. Στο “L’éthique de la lumière” του Saed Haddad, ο ήχος οργανώνεται μέσα από λεπτές μεταβολές. Ηχητικές μάζες εμφανίζονται και υποχωρούν χωρίς να σταθεροποιούνται, αφήνοντας την ακρόαση σε εκκρεμότητα, όπου αυτό που ακούγεται συνυπάρχει με αυτό που διαφεύγει. Το φως διαχέεται, αποσύρεται, επιστρέφει χωρίς να εγκαθίσταται.
Όταν το φως παύει να είναι σημείο αναφοράς, μετατοπίζεται μέσα στη μνήμη. Το “What Light There Is Tells Us Nothing” του Janek Schaefer, ανάθεση του Sounds New Festival με την έγκριση του Robert Wyatt, συγκροτείται αποκλειστικά από υλικό ενός ήδη υπάρχοντος δίσκου. Μέσα από διπλό πικάπ, εφέ και ψηφιακό κολλάζ, το υλικό αποσπάται και επανεμφανίζεται αλλοιωμένο. Αρχικά πολυκάναλη ραδιοφωνική εγκατάσταση, το έργο οργανώνεται ως χωρικό πεδίο: στρώσεις που μεταβάλλονται, μορφές που λιώνουν, φωνές που εμφανίζονται και χάνονται ως ίχνη. Το φως διαχέεται μέσα σε αυτή τη διαδικασία, κατακερματισμένο και διάσπαρτο.
Σε μια μη γραμμική πορεία, από την Εαρινή ισημερία — όπου το σκοτάδι ισορροπεί με το φως — προς τις φωτεινές μέρες του Πάσχα, ο παρΑξενος_ελκυστΗς απόψε αναζητά την υπόσχεση του φωτός· όχι ως αποκάλυψη, αλλά ως ανάγκη υιοθέτησης μιας άλλης στάσης απέναντί του. Με τους ήχους των Zad Moultaka/Fragments Ensemble/Fadia Tomb El-Hage, Georges Aperghis/Florentin Ginot, Robert Wyatt.
Επιμέλεια-Παρουσίαση: Μαριλένα Μαραγκού
Επιμέλεια ήχου: Τάσος Μπακασιέτας
Τρίτο Πρόγραμμα 90.9 & 95.6
Εικόνα: Pierre Soulages: “Outre Noir“