Η «Γη του Χειμώνα» ταυτίζεται ιστορικά με τη Hibernia, τη Λατινική ονομασία της Ιρλανδίας στην αρχαιότητα. Για τους Ρωμαίους γεωγράφους βρισκόταν στο Δυτικό άκρο του γνωστού κόσμου και συνδεόταν με το ψύχος και την υγρασία, ένας τόπος οριακός και δύσβατος. Ήδη από την αρχαιότητα δήλωνε έναν χώρο χρονικά ιδιόμορφο: μια περιοχή που βιώνεται ως καθυστέρηση, ως αναστολή, ως κάτι που δεν εντάσσεται πλήρως στη γραμμική ροή της ιστορίας.
Αυτή η αίσθηση μετασχηματίζεται στη μουσική του διακεκριμένου Ιρλανδού συνθέτη σύγχρονης μουσικής Donnacha Dennehy, όπου η Hibernia παύει να είναι τόπος και γίνεται χρονική κατάσταση. Στο έργο του “Land of Winter” ξεκινά από την παρατήρηση ότι η αντίληψη του Χειμώνα στην Ιρλανδία δεν ορίζεται τόσο από τη θερμοκρασία όσο από την ποιότητα του φωτός: από τις σύντομες, γκρίζες ή διαπεραστικές ημέρες του Χειμώνα έως το μακρύτερο, θερμότερο αλλά ασταθές φως του Καλοκαιριού. Το φως λειτουργεί ως χρονικός δείκτης, ως τρόπος εμπειρίας της διάρκειας. Αυτή η σχέση φωτός και χρόνου μεταφράζεται μουσικά σε διαδικασίες διαστολής και συστολής, τόσο στο επίπεδο της χρονικότητας όσο και της αρμονίας, η οποία συχνά αποκτά φασματική χροιά, βασισμένη σε ανώτερες αρμονικές αποχρώσεις. Ο ήχος αποκαλύπτεται μέσα από μεταβαλλόμενη λαμπρότητα: εγγεγραμμένος σε ένα μοντέλο χρόνου αναστολής και επιμονής, όπου η μορφή γεννιέται από τη σταδιακή συνάντηση αντίληψης και μνήμης.
Με αυτή την έννοια, η “Hibernia” δεν είναι εποχικότητα αλλά χειμερία νάρκη, του ίδιου του χρόνου: κάτι «παγιδευμένο μόνιμα στον τελευταίο του κύκλο». Μια διατύπωση που εισάγει μια υπαρξιακή και σχεδόν τρομακτική διάσταση: ο κυκλικός χρόνος, αντί να λειτουργεί παρηγορητικά, μπορεί να γίνει ασφυκτικός. Η επανάληψη δεν υπόσχεται ανανέωση, αλλά μια γραμμική ώθηση προς το τέλος — είτε αυτό διαβαστεί ως θάνατος είτε ως ένα είδος κλιματικού ή πολιτισμικού αδιεξόδου. Χρόνος που κινείται, αλλά δεν οδηγεί κάπου˙ μια σκοτεινή οντολογία της αναμονής.
Ένα θλιμμένο πνεύμα, αιώνια δέσμιο του θανάτου, είναι η Banshee: μια εμβληματική φιγούρα της Ιρλανδικής μυθολογίας και λαογραφίας, Κελτικής προέλευσης, που μέσω οδυνηρών κραυγών προειδοποιεί για το αναπόφευκτο τέλος. Από αυτή τη φιγούρα εμπνέεται η Δανή σαξοφωνίστρια και συνθέτρια Signe Emmeluth στο έργο “Banshee”: μια σπονδυλωτή, τελετουργική σύνθεση της σύγχρονης avant-garde jazz, όπου φωνή, κραυγή, σιωπή και συλλογικός αυτοσχεδιασμός μετατρέπουν την banshee σε μεταφορά για τον χρόνο, την παρουσία και το νόημα της ζωής.
Απόψε, ο παράξενος ελκυστΗς ταξιδεύει στην Ιρλανδία, την Χώρα του Χειμώνα, ως τόπου ενός χρόνου παγιδευμένου στον ίδιο κύκλο – μέσα από το φως και τον μύθο, πλαισιωμένος από τους ήχους των:
Επιμέλεια-Παρουσίαση: Μαριλένα Μαραγκού
Επιμέλεια ήχου: Στέλιος Εφεντάκης
Τρίτο Πρόγραμμα 90.9 & 95.6
Διαδικτυακή Ακρόαση: ERT εcho