Τα «Πινέλα για Χρώματα και Ορχήστρα» του Γιώργου Μαρκάκη χρωματίζουν τον ραδιοφωνικό αέρα του Τρίτου Προγράμματος κάθε Τετάρτη, Πέμπτη και Παρασκευή ακριβώς τα μεσάνυχτα προς την επόμενη, για μία ώρα.
Στην εκπομπή της Παρασκευής 09 Οκτωβρίου προς Σάββατο ο Γιώργος Μαρκάκης ταξιδεύει στο Βόρειο άκρο της Ευρώπης για να μας γνωρίσει ένα σχετικά άγνωστο μουσικό όργανο που όμως έχει έναν ιδιαίτερα οικείο ήχο.
Ο Mikko H. Haapoja είναι καλλιτέχνης πολυμέσων, μουσικός παραγωγός και πολυοργανίστας από το Ελσίνκι της Φινλανδίας και συνεργάζεται με το Κέντρο Μουσικής & Τεχνολογίας της Ακαδημίας Sibelius στο Ελσίνκι. Ο Haapoja δραστηριοποιείται σε διάφορα μουσικά είδη, από την ακουστική έως την ηλεκτρονική μουσική. Στο προσωπικό του εγχείρημα “Unheard Landscapes”, ο Haapoja συνδυάζει Φινλανδικές παραδοσιακές λύρες με δοξάρι και ζωντανά ηλεκτρονικά στοιχεία, ενσωματώνοντας ηχογραφήσεις πεδίου (field recordings) που έχει συλλέξει από όλο τον κόσμο.
Η χρήση της Φινλανδικής λύρας είναι σχετικά άγνωστη στην Νότια Ευρώπη αλλά και στην Ελλάδα παρόλο που μερικές φορές ο ήχος της φέρνει στις αισθήσεις μας -τουλάχιστον στις αισθήσεις του Γιώργου Μαρκάκη – τον ήχο της πολίτικης λύρας ή κεμαντσέ.
Από το 2010, ο Haapoja αποτυπώνει το ηχητικό τοπίο του Ελσίνκι στο πλαίσιο του έργου του “Helsingin reitit” («Οι Διαδρομές του Ελσίνκι»). Το έργο “Keskusmetsä” («Το Κεντρικό Δάσος») εκπροσώπησε τη Φινλανδία στον διαγωνισμό Prix Palma Ars Acustica της EBU το 2023. Τα έργα του στον τομέα των πολυμέσων και της ηχητικής τέχνης έχουν παρουσιαστεί σε διάφορες γκαλερί και εκδηλώσεις στο Ελσίνκι αλλά και διεθνώς, όπως στο Βερολίνο, τη Νέα Υόρκη και το Τόκιο. Παράλληλα, ο Haapoja έχει συμμετάσχει στην ηχογράφηση πολλών αναγνωρισμένων διεθνών μουσικών άλμπουμ, όπως το “Turmio” των Okra Playground, το “Resonance” του Nathan Riki Thomson και το “Ikivirta” της Sarah Palu (το οποίο ήταν υποψήφιο για το βραβείο Etno-Emma το 2021).
Λίγες πληροφορίες για την Φινλανδική λύρα:
- Η Φινλανδική λύρα είναι ένα αρχαίο, παραδοσιακό έγχορδο όργανο που παίζεται με δοξάρι, γνωστό και ως Jouhikko ή jouhikantele. Συνήθως διαθέτει δύο έως τέσσερις χορδές, κατασκευασμένες παραδοσιακά από χοντρή τρίχα αλόγου.
- Σώμα: Διαθέτει σκαλιστό ξύλινο σώμα αντήχησης, το οποίο ενίοτε φέρει άνοιγμα για το χέρι κοντά στο επάνω μέρος.
- Απουσία Ταστιέρας: Σε αντίθεση με το βιολί, δεν διαθέτει ταστιέρα ούτε τάστα.
Τεχνική Παιξίματος
- Χρήση Δοξαριού: Οι μουσικοί χρησιμοποιούν δοξάρι από τρίχα αλόγου για να παράγουν τραχείς, αντηχητικούς και υποβλητικούς ήχους.
- Πώς Σχηματίζονται οι Νότες: Ο μουσικός πιέζει τις χορδές αγγίζοντάς τες ελαφρά με τις αρθρώσεις ή τη ράχη των δακτύλων, από κάτω, μέσα από το επάνω άνοιγμα.
- Ήχος: Παράγει μια χαρακτηριστική συνοδεία συνεχούς τόνου (drone) σε συνδυασμό με μια απλή μελωδία από έξι νότες.
Ιστορία
- Παρακμή και Αναβίωση: Η παραδοσιακή πρακτική παιξίματος σχεδόν εξαφανίστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα, ωστόσο το όργανο γνώρισε έντονη αναβίωση στη Φινλανδική λαϊκή μουσική σκηνή αλλά και αυτήν της γειτονικής Εσθονίας , ξεκινώντας από τα τέλη του 20ού αιώνα.
- Προέλευση: Η παλαιότερη γνωστή απεικόνιση λύρας με δοξάρι στην περιοχή εντοπίζεται σε ένα πέτρινο ανάγλυφο του 14ου αιώνα στη Νορβηγία.
INFO:
«Πινέλα για χρώματα και Ορχήστρα»
Έρευνα-Παραγωγή-Παρουσίαση: Γιώργος Μαρκάκης
Κάθε Τετάρτη, Πέμπτη & Παρασκευή 00:00-01:00
Τρίτο Πρόγραμμα 90.9 & 95.6, στο DAB+ και στο ERT εcho