Η εκπομπή «Factory. Ιδέες / Τέχνες» επιστρέφει στο Τρίτο Πρόγραμμα της ΕΡΤ με νέο κύκλο εκπομπών και τίτλο «Μηχανικές του μίσους». Η πρώτη εκπομπή του νέου κύκλου μεταδίδεται την Κυριακή 25 Οκτωβρίου 2026.
Πώς γεννιέται ο εχθρός; Ποιος τον χρειάζεται, με ποια εργαλεία κατασκευάζεται, και τι συμβαίνει όταν το κακό δεν έχει πια ανάγκη ούτε το ίδιο το μίσος, μόνο τη συνήθεια και την παραίτηση από τη σκέψη; Ο νέος κύκλος δεν προσεγγίζει το μίσος ως ξέσπασμα ή ως παθολογία. Το προσεγγίζει ως μηχανισμό, δηλαδή ως διαδικασία με προϋποθέσεις, τεχνικές και θεσμούς, που μπορεί να περιγραφεί και γι’ αυτό να αμφισβητηθεί.
Σε τέσσερις θεματικούς άξονες, η σειρά περνά από τις φιλοσοφίες της κυριαρχίας και την πολιτική θεωρία του εχθρού, στην αποικιοκρατία, τη φυλή και τον κοινωνικό αποκλεισμό, από εκεί στην ψυχανάλυση, την ανθρωπολογία και την κυκλοφορία των συναισθημάτων, και καταλήγει στην τεχνολογία, στον ψηφιακό κόσμο και στην τεχνητή νοημοσύνη, εκεί όπου η «μηχανική» του μίσους παύει να είναι μεταφορά. Στο διάλογο μπαίνουν, ανάμεσα σε άλλους, οι Thomas Hobbes , Carl Schmitt, Baruch Spinoza, Friedrich Nietzsche, Hannah Arendt, Frantz Fanon, Glissant, Agamben, Lacan, Girard, Heidegger, Stiegler και Zuboff.
Η πρώτη εκπομπή, με τίτλο «Φιλοσοφίες της κυριαρχίας και παραγωγή μίσους», ξεκινά πριν από το μίσος ως συναίσθημα, πριν από την ιδεολογία και την προπαγάνδα. Ρωτά πώς η ίδια η φιλοσοφική παράδοση της Δύσης σκέφτηκε τη γέννηση της κυριαρχίας ανάμεσα σε ανθρώπους, και τι ρόλο παίζει σε αυτή κάτι που μοιάζει, έστω εν σπέρματι, με εχθρότητα. Πέντε στοχαστές δίνουν πέντε ριζικά διαφορετικές απαντήσεις:
- Ο Thomas Hobbes βλέπει στη φυσική κατάσταση πόλεμο όλων εναντίον όλων και ζητά έναν κυρίαρχο που θα μονοπωλήσει τη νόμιμη βία.
- Ο Jean-Jacques Rousseau απαντά ότι η εχθρότητα δεν είναι δεδομένο της φύσης αλλά προϊόν της ιστορίας, που γεννιέται μαζί με την ιδιοκτησία και τη σύγκριση με τον άλλον.
- Ο John Locke στέκεται ανάμεσά τους.
- Ο Georg Wilhelm Friedrich Hegel μεταφέρει το ζήτημα στον αγώνα για αναγνώριση και στη διαλεκτική του Κυρίου και του Δούλου.
- Ο Karl Marx το μετατοπίζει στις υλικές σχέσεις παραγωγής, με την ταξική σύγκρουση να είναι αναγκαιότητα ιστορική και όχι διαχρονική.
Από την πρώτη βραδιά ανοίγει το ερώτημα που θα διατρέξει ολόκληρο τον κύκλο: είναι η εχθρότητα διαχρονικό δεδομένο της ανθρώπινης φύσης, που μπορεί μόνο να περιοριστεί, ή είναι πάντοτε ιστορικό προϊόν συγκεκριμένων κοινωνικών σχέσεων, που μπορεί να μεταβληθεί;
Καλεσμένοι του Δημήτρη Τρίκα στην πρώτη εκπομπή είναι ο Γιώργος Φαράκλας, καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, και ο Γιώργος Σαγκριώτης, αναπληρωτής καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών.
INFO
«Factory. Ιδέες / Τέχνες».
Κάθε Κυριακή, 19:00 – 20:00, στο Τρίτο Πρόγραμμα της ΕΡΤ
Ιδέα, παραγωγή και παρουσίαση: Δημήτρης Τρίκας.
Τρίτο Πρόγραμμα στους 90.9 & 95.6 στο DAB+ και στο ERT εcho
