“Σερβία: αλλαγή παραδείγματος, μοναδική στην Ευρώπη, αλλά και πορεία στο άγνωστο;”
Η Σερβία βρίσκεται μπροστά σε μία από τις σημαντικότερες πολιτικές καμπές της σύγχρονης ιστορίας της. Η εκλογική επικράτηση της «Φοιτητικής Λίστας», έπειτα από δύο χρόνια πρωτοφανούς κοινωνικής κινητοποίησης, σηματοδοτεί το τέλος της μακράς πολιτικής κυριαρχίας του Αλεξάνταρ Βούτσιτς και του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος. Πρόκειται για μια εξέλιξη με ιδιαίτερη σημασία για την Ευρώπη, καθώς ένα Κίνημα που γεννήθηκε έξω από το παραδοσιακό κομματικό σύστημα κατάφερε να μετατρέψει τη μαζική κοινωνική διαμαρτυρία σε εκλογική νίκη.
Αφετηρία υπήρξε η τραγωδία στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, την 1η Νοεμβρίου 2024, που πυροδότησε ένα πρωτοφανές κύμα οργής για τη διαφθορά και τη λειτουργία των κρατικών θεσμών. Πώς οργανώθηκε, άντεξε και τελικά επικράτησε αυτό το αποκεντρωμένο φοιτητικό Κίνημα; Τι το διαφοροποίησε από προηγούμενες εξεγέρσεις στη μετακομμουνιστική Σερβία, αλλά και από τις κοινωνικές κινητοποιήσεις σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες; Και πόσο καθοριστική υπήρξε η επιλογή να μετατραπούν οι εκλογές σε δημοψήφισμα υπέρ ή κατά του Βούτσιτ
Η εκλογική νίκη, ωστόσο, δεν συνεπάγεται αυτομάτως και κατάκτηση της πραγματικής εξουσίας. Η μετάβαση από ένα Κίνημα αμεσοδημοκρατικής οργάνωσης σε μια συγκροτημένη κυβερνητική δύναμη αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη δοκιμασία. Ποιοι θα αναλάβουν τελικά τις κυβερνητικές ευθύνες; Πώς θα στελεχωθεί ο κρατικός μηχανισμός με τα εκατοντάδες ή και χιλιάδες μεσαία στελέχη που απαιτούνται για τη λειτουργία του κράτους ; Και μπορεί η νέα πολιτική δύναμη να διαμορφώσει ένα συνεκτικό κυβερνητικό πρόγραμμα, πέρα από τις αυτονόητες προτεραιότητες της καταπολέμησης της διαφθοράς, της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης και της αποκατάστασης της εμπιστοσύνης στους θεσμούς; Ποιες θα είναι οι πολιτικές της στην οικονομία, την παιδεία, την υγεία, τη δημόσια διοίκηση, το περιβάλλον και τις επενδύσεις ;
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εξωτερική πολιτική, καθώς η Σερβία παραμένει στο επίκεντρο του γεωπολιτικού ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων. Θα υπάρξει ουσιαστική αλλαγή στις σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις ΗΠΑ ή θα διατηρηθεί η παραδοσιακή πολιτική ισορροπιών με τη Ρωσία και την Κίνα ; Πώς θα αντιμετωπιστούν οι κυρώσεις κατά της Μόσχας, το ζήτημα του Κοσόβου και η στρατιωτική ουδετερότητα της χώρας; Και σε ποιο βαθμό ενδέχεται εξωτερικές παρεμβάσεις να επηρεάσουν τις επιλογές της νέας ηγεσίας ;
Τέλος, ποια είναι τα επόμενα θεσμικά βήματα για τον σχηματισμό κυβέρνησης και τη διεξαγωγή προεδρικών εκλογών; Πόσο ομαλή θα είναι η μετάβαση, δεδομένου ότι σημαντικά τμήματα του κρατικού μηχανισμού εξακολουθούν να συνδέονται με το προηγούμενο καθεστώς ; Και, κυρίως, θα μπορέσει η νέα εξουσία να διαχειριστεί τη νίκη της χωρίς εκδικητικότητα, αποκλεισμούς και νέες μορφές αυθαιρεσίας, διασφαλίζοντας τον σεβασμό στην ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και στους πολιτικούς αντιπάλους ; Μπορεί, τελικά, η σερβική εμπειρία να αποτελέσει ένα νέο πολιτικό παράδειγμα για την Ευρώπη ή η χώρα εισέρχεται σε μια περίοδο νέων αντιφάσεων και αβεβαιότητας ;
Αυτά είναι τα μεγάλα ερωτήματα που εξετάζουμε στο 92ο podcast της «Διεθνούς Ματιάς», με καλεσμένους τον Ντούσαν Σπασόγιεβιτς, πρώην πρέσβη της Σερβίας στην Ελλάδα και την Τουρκία, πρώην υφυπουργό Άμυνας και σήμερα καθηγητή Διπλωματίας και Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου και τον Νίκο Πέλπα, ανταποκριτή της ΕΡΤ στο Βελιγράδι.
Σύνταξη-παρουσίαση : Πολυδεύκης Παπαδόπουλος