( …με αφορμή τους «Παίδες επί Κολωνώ» και την σημερινή έκδοσή τους )
Τετάρτη 4, Πέμπτη 5 και Παρασκευή 6 Νοεμβρίου, 9 με 10 το βράδυ, στην εκπομπή του Γιώργου Τσάμπρα, στο Δεύτερο Πρόγραμμα 103.7.
Με την εντύπωση ότι πάντα έχουμε – ή βρίσκουμε – ένα τρόπο να αντιμετωπίζουμε τα τραγούδια με βάση τον περίγυρο και όχι την ουσία τους, είπαμε να σταθούμε σε τρείς εκπομπές στις μουσικές – και κυρίως στα τραγούδια – που γράφει ο Μάνος Χατζιδάκις στα χρόνια του ’70. Πριν, μετά ή παράλληλα με την «σκηνική καντάτα» – όπως την ονομάζει – «Παίδες επί Κολωνώ» με στίχους του Νίκου Γκάτσου, του Μιχάλη Μπουρμπούλη, του Μάνου Ελευθερίου, της Αγαθής Δημητρούκα και του ίδιου του συνθέτη, που κυκλοφόρησε ολοκληρωμένη – 13 τραγούδια – στις μέρες μας, με ερμηνευτή τον Αλκίνοο Ιωαννίδη.
Σχηματικά βέβαια μιλάμε για «τα χρόνια του ‘70»… Η εποχή αυτή ξεκινά από το 1966, όταν ο Μάνος Χατζιδάκις φεύγει από την Ελλάδα. Στο εξωτερικό εκείνα τα χρόνια, έρχεται σε επαφή με τα νέα μουσικά – ή γενικώτερα καλλιτεχνικά – ρεύματα. Περνούν σχεδόν πέντε χρόνια, ωσότου ένα σχέδιο της δισκογραφίας, φέρνει την «Επιστροφή» του. Που ακόμη, δεν είναι …πραγματική! Ο Νίκος Γκάτσος γράφει στίχους πάνω σε κάποιες ανέκδοτες μελωδίες του, ο Δήμος Μούτσης ενορχηστρώνει τα τραγούδια στα πλαίσια του λαϊκού ήχου της εποχής και τραγουδούν ο – κραταιός – Γρηγόρης Μπιθικώτσης και η – πολύ νέα – Δήμητρα Γαλάνη. Τα τραγούδια θα ακουστούν πολύ την εποχή εκείνη και πολλά θα αντέξουν και στο χρόνο. Ένα χρόνο αργότερα, κι ενώ ο Χατζιδάκις βρίσκεται πάντα στο εξωτερικό, το σχέδιο θα επαναληφθεί. Στο δίσκο «Της γης το χρυσάφι» γράφει πάλι στίχους ο Νίκος Γκάτσος, αυτή τη φορά κάνει τις ενορχηστρώσεις ο Γιάννης Σπανός και τραγουδούν ο Μανώλης Μητσιάς και η Δήμητρα Γαλάνη. Και από αυτά τα τραγούδια, κάποια θα ακουστούν πολύ. Παράλληλα, κάποιες εκτελέσεις που επιχειρούνται χωρίς τη δική του συμμετοχή, φέρνουν στην επικαιρότητα και κάποια ακόμη παλιότερα τραγούδια του…
Ο Χατζιδάκις θα επιστρέψει πραγματικά στην Ελλάδα, το καλοκαίρι του 1972. Από τις πρώτες του επιλογές ήδη, φαίνεται ότι έχει διαφορετικές απόψεις για το τραγούδι και τον ήχο του. Θα ενορχηστρώσει βέβαια με μπουζούκι μια σειρά από παλιά λαϊκά τραγούδια, αρχικά για ένα «τουριστικό» δίσκο της εποχής. Αλλά η νέα του αντίληψη για το τραγούδι, καθρεφτίζεται στον «Μεγάλο ερωτικό», στη φωνή της Φλέρυς Νταντωνάκη κι αμέσως μετά, στον «Οδοιπόρο, το μεθυσμένο κορίτσι και τον Αλκιβιάδη» και το μουσικό – θεατρικό καφενείο «Πολύτροπον», στην Πλάκα. Έστω κι αν η δισκογραφική αγορά, δεν τα δέχεται τόσο εύκολα όσο τα προηγούμενα…
Τα επόμενα χρόνια, θα κάνει έναν ακόμη δίσκο με στίχους Νίκου Γκάτσου και τραγουδιστές τον Μανώλη Μητσιά και την Δήμητρα Γαλάνη και με έναν πιο δικό του «λαϊκό» ήχο πλέον. Είναι η «Αθανασία». Στα χρόνια 1972 – 1983 όμως, θα συνεχίσει να δημιουργεί και κύκλους τραγουδιών, και μουσικές για το θέατρο και τον κινηματογράφο, και δικά του οργανικά θέματα ή διασκευές παλιών λαϊκών τραγουδιών ή μελωδιών κάποιων από αυτά. Άλλα από αυτά θα εκδοθούν και άλλα θα παραμείνουν ανέκδοτα ή και ημιτελή. Ένα από αυτά, είναι η σκηνική καντάτα – μπαλέτο «Παίδες επι Κολωνώ». «Ελληνικές εικόνες του έρωτα, της αθλιότητας και της απελπισίας» και παράλληλα «σπουδή στο μάγκικο ύφος του΄30», με τον τρόπο του Μάνου Χατζιδάκι.
Οι τρείς εκπομπές είναι περισσότερο μια μουσική ακρόαση γνωστών και λιγότερο γνωστών κομματιών από τα έργα του Μάνου Χατζιδάκι αυτά τα χρόνια, παρά μια ιστορική καταγραφή με πολλές λεπτομέρειες που έτσι κι αλλιώς έχουν κατατεθεί σε αρκετές εκδόσεις βιβλίων ή σε άρθρα που έχουν κατά καιρούς δημοσιευτεί. Παράλληλα, συζητάμε με τον Λευτέρη Μιχαλόπουλο, που επιμελήθηκε την σημερινή απόδοση του ήχου του Μάνου Χατζιδάκι αλλά και με τον Νίκο Κατσίκη, που έπαιξε μπουζούκι. Πάντα με την πεποίθηση και με στόχο ότι
Πάντα με την πεποίθηση και με στόχο ότι «Πρέπει να ξέρεις μηχανή να κόψεις μαύρα μάτια».
ΣΗΜ : Η φωτογραφία της ανάρτησης, ο Μάνος Χατζιδάκις από το εξώφυλλο του «Μεγάλου ερωτικού», του έργου που σηματοδοτεί την αφετηρία αυτής της εποχής του.