[ Επανάληψη και Διαφορά ] | Δευτέρα 14 Σεπτεμβρίου 2026

---

«Η διαφορά βρίσκεται πίσω από τα πάντα, αλλά πίσω από τη διαφορά δεν υπάρχει τίποτα.(…) Δεν παράγουμε κάτι καινούργιο παρά μόνο υπό τον όρο ότι επαναλαμβάνουμε: μία φορά με τον τρόπο που συγκροτεί το παρελθόν και άλλη μία στο παρόν της μεταμόρφωσης.»

Ο Γάλλος στοχαστής Gilles Deleuze, στο βιβλίο του «Διαφορά και Επανάληψη» (1968) επανεξετάζει ριζικά τη σχέση ανάμεσα στις δύο έννοιες. Η επανάληψη αποκτά παραγωγική δύναμη: μέσα από αυτήν μπορεί να προκύψει το νέο. Και η διαφορά αποκτά πρωταρχική θέση, ως δύναμη που διαπερνά ό,τι επιστρέφει και μετασχηματίζεται.

---

---

Η σχέση αυτή ανάμεσα στην επανάληψη και τη διαφορά αποκτά διαφορετικές μορφές στη μουσική:

• Ο Βρετανός παραγωγός και ηλεκτρονικός μουσικός Sam Barker, στο κομμάτι “Difference and Repetition”, εμπνέεται ρητά από τον Deleuze: επαναλαμβανόμενα συνθετικά μοτίβα περνούν μέσα από μικρές μετατοπίσεις φάσης και ρυθμικές αναδιατάξεις, έτσι ώστε το υλικό να διατηρεί την αναγνωρισιμότητά του ενώ ταυτόχρονα μετασχηματίζεται μέσα στη διάρκεια.
• Στο “Répétitions I & II” του Jan Martin Smørdal, κάθε νέα εκδοχή γεννιέται από την ακρόαση και την επανεκτέλεση της προηγούμενης, με τις μικρές αποκλίσεις να συσσωρεύονται σταδιακά.
• Στο “Recurrence.Expansion” του Richard Chartier, η διαφορά αναδύεται μέσα από ελάχιστες μεταβολές συχνότητας, έντασης και πυκνότητας, μέσα σε ένα ηχητικό πεδίο που επιμένει στο σχεδόν ίδιο.

Η Γαλλίδα συνθέτρια, πιανίστρια και αυτοσχεδιάστρια Delphine Dora διευρύνει αυτήν την προβληματική προς την εμπειρία του ίδιου του χρόνου. Στο νέο της άλμπουμ, “L’inéluctable pulsation du temps”, κυκλικά arpeggios, πολυφωνικές στρώσεις, drones και μελωδικές φράσεις επανέρχονται, επικαλύπτονται και μετακινούνται μέσα στη διάρκεια, συγκροτώντας έναν χρόνο σε συνεχή κίνηση. Θεωρητική αφετηρία για τους τίτλους του δίσκου αποτελεί η σκέψη του Γερμανού κοινωνιολόγου Hartmut Rosa γύρω από την κοινωνική επιτάχυνση και την «δυναμική σταθεροποίηση»: τη συνθήκη κατά την οποία οι σύγχρονες κοινωνίες χρειάζονται διαρκή ανάπτυξη, καινοτομία και επιτάχυνση προκειμένου να διατηρούν τη δομή τους.

Απόψε ο παρΑξενος_ελκυστΗς κινείται μέσα στην επανάληψη και τη διαφορά, στις μετατοπίσεις που αφήνει κάθε επιστροφή και σε εκείνη την παράδοξη αμετάβλητη αλλαγή που συνοδεύει τον παλμό του χρόνου. Πλαισιωμένος από τους ήχους των Sonny & Cher, Sergei Rachmaninoff και Joni Mitchell.

---

Επιμέλεια-Παρουσίαση: Μαριλένα Μαραγκού
Επιμέλεια ήχου: Νίκος Σαβοργινάκης
Τρίτο Πρόγραμμα 90.9 & 95.6

---