Ως μια καθοριστική και ιστορικά τεκμηριωμένη αφετηρία της Ελληνικής Επανάστασης ανέδειξε την απελευθέρωση της Καλαμάτας στις 23 Μαρτίου 1821 ο καθηγητής Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, Θανάσης Χρήστου, μιλώντας στην ΕΡΤ Καλαμάτας και τον Βαγγέλη Ποτέα.
Όπως σημείωσε, παρά το ιδιαίτερα αρνητικό διεθνές περιβάλλον της εποχής –με την Ιερά Συμμαχία να αποθαρρύνει κάθε επαναστατική κίνηση στην Ευρώπη– οι Έλληνες προχώρησαν σε μια παράτολμη αλλά ιστορικά ώριμη απόφαση, οδηγώντας τελικά στην έκρηξη της Επανάστασης.
Η Καλαμάτα ως σημείο καμπής
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο κ. Χρήστου στα γεγονότα της Μεσσηνίας, επισημαίνοντας ότι:
- Η 23η Μαρτίου 1821 στην Καλαμάτα αποτελεί την πρώτη οργανωμένη και επιτυχημένη επαναστατική κινητοποίηση στον ελλαδικό χώρο
- Η πόλη γίνεται το πρώτο μεγάλο αστικό κέντρο που περνά στα χέρια των Ελλήνων
- Εκεί πραγματοποιείται η πρώτη επίσημη πολιτική και διπλωματική πράξη των επαναστατημένων Ελλήνων
«Η απελευθέρωση της Καλαμάτας δεν ήταν ένα τυχαίο γεγονός, αλλά το αποτέλεσμα συντονισμένων ενεργειών και προετοιμασίας που είχε προηγηθεί», υπογράμμισε.
Το σχέδιο και η είσοδος των Μανιατών
Καθοριστικό ρόλο στα γεγονότα έπαιξε η Μάνη, η οποία –όπως τόνισε– παρέμεινε αδούλωτη και αποτέλεσε τη βάση της επαναστατικής δράσης.
Η επιχείρηση για την απελευθέρωση της Καλαμάτας εξελίχθηκε με στρατηγικό σχεδιασμό και ευφυή τρόπο:
- Από τα μέσα Μαρτίου καταφθάνουν στη Μεσσηνία πολεμοφόδια από τη Σμύρνη
- Οι Οθωμανικές αρχές καλούν –θεωρώντας πως θα ενισχυθούν– Μανιάτες στην πόλη
- Στις 23 Μαρτίου, περίπου 2.000 ένοπλοι Μανιάτες και Μεσσήνιοι εισέρχονται στην Καλαμάτα
- Οι Οθωμανοί αιφνιδιάζονται και οδηγούνται σε παράδοση
Επικεφαλής της επιχείρησης ήταν, μεταξύ άλλων, ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και άλλοι σημαντικοί οπλαρχηγοί της εποχής.
Ο ρόλος του Παπαφλέσσα
Ξεχωριστή αναφορά έγινε στον Δικαίο Παπαφλέσσα, τον οποίο ο καθηγητής χαρακτήρισε «μπουρλοτιέρη των ψυχών».
Όπως τόνισε, ήταν εκείνος που:
- κινητοποίησε τις δυνάμεις
- πίεσε για την άμεση έναρξη της Επανάστασης
- συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση του επαναστατικού κλίματος
Παράλληλα, σημαντική ήταν και η συμβολή του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, ο οποίος, με τη στάση του, εξασφάλισε τη συνοχή και την επιτυχία της επιχείρησης.
Η Μεσσηνιακή Γερουσία και το πρώτο διπλωματικό μήνυμα
Μετά την απελευθέρωση της πόλης, ακολούθησε ένα ακόμη κομβικό γεγονός:
- συγκροτήθηκε η Μεσσηνιακή Γερουσία
- συντάχθηκε και απεστάλη προς τις Μεγάλες Δυνάμεις η «Προειδοποίηση προς τας Ευρωπαϊκάς Αυλάς»
Πρόκειται, όπως επισήμανε ο κ. Χρήστου, για το πρώτο διπλωματικό έγγραφο των επαναστατημένων Ελλήνων, το οποίο σώζεται σήμερα στο αρχείο του βρετανικού Υπουργείου Εξωτερικών.
Η συζήτηση για την έναρξη της Επανάστασης
Αναφερόμενος στη διαχρονική συζήτηση για την ημερομηνία έναρξης της Επανάστασης, ο καθηγητής σημείωσε ότι:
- υπήρξαν πολλαπλές εστίες εξέγερσης
- η κίνηση του Αλέξανδρου Υψηλάντη στο Ιάσιο (24 Φεβρουαρίου 1821) αποτέλεσε την πρώτη ενέργεια
- ωστόσο, η Καλαμάτα είναι το πρώτο σημείο όπου η Επανάσταση εκδηλώνεται οργανωμένα και με πολιτικό αποτέλεσμα
Όπως υπογράμμισε, η 25η Μαρτίου είχε έντονο συμβολικό χαρακτήρα, συνδεδεμένο με τον Ευαγγελισμό, χωρίς όμως να αναιρεί τη σημασία των γεγονότων της Καλαμάτας.
«Η απαρχή στον ελλαδικό χώρο»
Συνοψίζοντας, ο κ. Χρήστου χαρακτήρισε την 23η Μαρτίου:
«Σηματοδότη της επαναστατικής κινητοποίησης στον ελλαδικό χώρο»
και τόνισε ότι οι συνθήκες της εποχής ήταν τόσο ώριμες, ώστε η εξέγερση θα μπορούσε να ξεσπάσει σε πολλά σημεία.
