[ Ψωμί και Τριαντάφυλλα | Radium Girls ] | Δευτέρα 09 Μαρτίου 2026

---

Το 1912 στα υφαντουργεία της Μασαχουσέτης ξέσπασε μια μαζική απεργία που έμεινε γνωστή ως «Ψωμί και Τριαντάφυλλα». Είχαν προηγηθεί τα τραγικά γεγονότα της 25ης Μαρτίου 1911, με την πυρκαγιά στο εργοστάσιο ραπτικής “Triangle Shirtwaist Factory” στη Νέα Υόρκη, όπου 146 εργάτριες έχασαν τη ζωή τους — μέσα στις φλόγες ή πηδώντας από τα παράθυρα του ένατου ορόφου. Οι περισσότερες νεαρές μετανάστριες, κυρίως Εβραϊκής και Ιταλικής καταγωγής, που δούλευαν κλειδωμένες σε απάνθρωπες συνθήκες για πενιχρό μισθό

---

---

Μέσα σε αυτό το κοινωνικό και ηχητικό τοπίο κινείται το ορατόριο “Fire in my mouth” της Αμερικανίδας συνθέτριας σύγχρονης μουσικής Julia Wolfe. Το έργο αντλεί υλικό από προφορικές μαρτυρίες εργατριών, αποσπάσματα λόγων, εργατικά συνθήματα και λαϊκά τραγούδια της μεταναστευτικής κοινότητας. Η χρήση αποκλειστικά γυναικείων και παιδικών φωνών μετατοπίζει το επίκεντρο της αφήγησης: οι εργάτριες εμφανίζονται ως ιστορικά υποκείμενα των οποίων οι εμπειρίες και οι αγώνες διαμόρφωσαν το εργατικό κίνημα της εποχής.

Η πυρκαγιά στο “Triangle Shirtwaist Factory” προκάλεσε τεράστια κοινωνική κατακραυγή και έγινε καταλύτης για νέους κανονισμούς ασφάλειας στους χώρους εργασίας στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Έναν αιώνα αργότερα, στις 11 Μαρτίου 2011 στη Fukushima, σεισμός και τσουνάμι προκάλεσαν πλημμύρα στο πυρηνικό εργοστάσιο, με διαρροή ραδιενέργειας και εκκένωση μεγάλων περιοχών. Το ατύχημα επανέφερε στο προσκήνιο την ιστορία της πυρηνικής εποχής. Μέσα σε αυτό το κλίμα εμφανίστηκε ο δίσκος “Radium Girls”, συνεργασία της Γιαπωνέζας πειραματικής μουσικού Phew, του Γερμανού πρωτοπόρου της ηλεκτρονικής μουσικής Dieter Moebius και της καλλιτέχνιδας και συγγραφέα manga Erika Kobayashi.

Ο τίτλος παραπέμπει στις Radium Girls: εργάτριες που στις ΗΠΑ των δεκαετιών 1910–1920 έβαφαν δείκτες ρολογιών με φωσφορίζουσα βαφή που περιείχε ράδιο. Για μεγαλύτερη ακρίβεια ακονίζαν τα πινέλα με τα χείλη, εκθέτοντας το σώμα τους σε μικρές δόσεις ραδιενέργειας. Πολλές αρρώστησαν βαριά και ορισμένες στράφηκαν νομικά εναντίον των εταιρειών, σε μια από τις πρώτες μεγάλες δικαστικές μάχες για την επαγγελματική υγεία και την ευθύνη της βιομηχανίας.

Από αυτή την ιστορία προκύπτει ένας δίσκος που λειτουργεί ως αρχείο της πυρηνικής εποχής παρά ως συμβατική αφήγηση. Επανεκδόθηκε το περασμένο καλοκαίρι, σε έναν κόσμο που μοιάζει να έχει μάθει ελάχιστα. Η ιστορία των εργατριών που δηλητηριάστηκαν από ραδιενέργεια αποτελεί ένα επεισόδιο σε μια μακρά ακολουθία βιομηχανικών καταστροφών.

Απόψε, ο παρΑξενος_ελκυστΗς ξεδιπλώνει μια ιστορία των γυναικών εργατών, από έναν Μάρτιο πριν από 125 χρόνια έως το σήμερα. Σε έναν κόσμο όπου οι πόλεμοι και οι τεχνολογικοί κίνδυνοι παραμένουν ενεργοί, η πυρηνική ιστορία αποκτά ακόμη πιο βαριά αντήχηση.

---

Επιμέλεια-Παρουσίαση: Μαριλένα Μαραγκού
Επιμέλεια ήχου: Έφη Γεωργοπούλου
Τρίτο Πρόγραμμα 90.9 & 95.6
Διαδικτυακή Ακρόαση: ERT εcho

---