[ Babele: οι Γιαγιάδες του Μαρτίου ] | Δευτέρα 02 Μαρτίου 2026

---

Ο Μάρτιος δεν υπήρξε πάντοτε ο τρίτος μήνας του έτους˙ στο αρχαίο Ρωμαϊκό ημερολόγιο ήταν ο πρώτος: το έτος άρχιζε την 1η Μαρτίου. Πρωτοχρονιά ήταν η στιγμή που το φως αυξανόταν – τότε ξεκινούσε η στρατιωτική και αγροτική περίοδος.

---

---

Η αντίληψη αυτή της έναρξης επιβιώνει στα έθιμα της περιόδου, που οργανώνουν τον Μάρτιο ως μεταβατική ζώνη. Το πιο διαδεδομένο είναι το ασπροκόκκινο βραχιόλι, ο «Μάρτης» ή «μαρτάκι». Δύο νήματα, λευκό και κόκκινο, στριμμένα και δεμένα στον καρπό την 1η Μαρτίου. Ένα ελάχιστο αντικείμενο, που φορούν τα παιδιά για να μην καούν από το πρώτο, οξύ φως της εποχής.

Το έθιμο δεν περιορίζεται στην Ελλάδα. Στη Ρουμανία απαντά ως “Mărțișor” και στη Βουλγαρία ως “Martenitsa”. Η μορφή παραμένει σταθερή: δύο χρώματα, μία συστροφή, μία περίοδος χρήσης, μία τελετουργική απομάκρυνση. Η λαϊκή φαντασία συμπληρώνει αυτή τη δομή με θρύλους και προσωποποιήσεις. Στη Βουλγαρία, η Baba Marta («Γιαγιά του Μάρτη») προσωποποιεί την ευμετάβλητη φύση των πρώτων ημερών του μήνα. Μια ηλικιωμένη γυναίκα με έντονο και ευμετάβλητο χαρακτήρα, ικανή να μεταστρέφει τον καιρό μέσα σε λίγες ώρες. Οι ηλιόλουστες ημέρες των αρχών του μήνα αποδίδονται στην καλή της διάθεση· οι ξαφνικές χιονοπτώσεις και τα κρύα ξεσπάσματα θεωρούνται αποτέλεσμα της οργής ή της κακοθυμίας της.  Στη Ρουμάνικη παράδοση, η Baba Dochia:  ανεβαίνει στα βουνά φορώντας εννέα ή δώδεκα παλτά. Καθώς ο καιρός φαίνεται ότι αρχίζει να θερμαίνεται, αφαιρεί σταδιακά τα ρούχα της, πιστεύοντας ότι η άνοιξη έχει φτάσει.

Οι πρώτες εννέα ημέρες του Μαρτίου είναι γνωστές ως Babele («οι γιαγιάδες»). Κάθε άνθρωπος επιλέγει μία από αυτές τις ημέρες, και ο καιρός της θεωρείται προγνωστικός για τη χρονιά που ακολουθεί. Έτσι, ο χρόνος των αρχών του μήνα αποκτά προσωπική διάσταση και βιώνεται ως τελετουργική περίοδος παρατήρησης.

Απόψε, στην πρώτη συνάντηση μας τον πρώτο ημερολογιακά μήνα της Άνοιξης,  ο παρΑξενος_ελκυστΗς διερευνά  το χρονικό αυτό κατώφλι σε μια διασταύρωση, των λαϊκών παραδόσεων των Βαλκανίων με την Ρουμάνικη πρωτοπορία. Με τους ήχους των

• Bulgarian Television Folklore Ensemble,
• Bela Bartók/Andrew Rangell,
• Doina Rotaru/Ion Bogdan Ştefănescu,
• Alina Kalancea,
• Horațiu Rădulescu,
• Corneliu Cezar,
• Ana-Maria Avram/Iancu Dumitrescu/Hyperion Ensemble,
• Torshanyio και
• Mischa Blanos/Khori Ander.

---

Επιμέλεια-Παρουσίαση: Μαριλένα Μαραγκού
Επιμέλεια ήχου: Κατερίνα Λιοντή
Τρίτο Πρόγραμμα 90.9 & 95.6
Διαδικτυακή Ακρόαση: ERT εcho

---